Rozprawka jest specyficzną formą pisemnej wypowiedzi i wymaga przestrzegania określonych reguł kompozycyjnych, jak również odpowiedniego słownictwa. Oczywiście, przede wszystkim wymaga przemyślenia tematu, postawienia właściwej tezy i jej logicznego udokumentowania. Rozpatrujecie w tej pracy postawiony w temacie problem i przekonujecie czytającego, czyli egzaminatora argumentami, że wasza teza jest słuszna.
Są dwa rodzaje rozprawek: dedukcyjna i indukcyjna.
Pisząc rozprawkę dedukcyjną – zaraz po napisaniu wstępu stawiamy tezę, o której słuszności jesteśmy przekonani i rozwijając tok pracy, udowadniamy postawioną tezę logicznymi argumentami. W zakończeniu pracy ponownie powtarzamy tezę, która została w toku pracy udowodniona.
Natomiast rozprawka indukcyjna – rozpoczyna się hipotezą, co do słuszności której sami nie jesteśmy w pełni przekonani, która wymaga sprawdzenia. W toku pracy i po rozpatrzeniu argumentów za i przeciw, hipoteza staje się tezą, stawiamy ją już wyraźnie w zakończeniu pracy.
Uwaga!
Bardzo ważne są w rozprawce odpowiednio dobrane argumenty i sugestywna argumentacja, dowodząca waszej racji. O ile w przypadku rozprawki dedukcyjnej argumentacja jest prosta, to przy indukcyjnej macie do wyboru trzy sposoby prowadzenia argumentowania:
– warunkowo zakładamy, że hipoteza jest prawdziwa i argumentujemy tak, by to udowodnić,
– warunkowo zakładamy, że hipoteza jest nieprawdziwa i argumentujemy tak, by to udowodnić,
– najciekawsza argumentacja, wymagająca większej wprawy: sami, pisząc, nie jesteśmy pewni słuszności tezy i przytaczamy argumenty zarówno „za”, jak i „przeciw”; rozważamy je i stawiamy taką tezę, za którą przemawiają liczniejsze, bardziej przekonujące argumenty.
Uwaga:
Jeśli pojawi się w temacie pracy fragment z lektury obowiązkowej, spodziewaj się polecenia w zadaniu: „odwołaj się do całości lektury”, dlatego nie wystarczy analiza fragmentu, który macie przed sobą, konieczne będzie udowodnienie egzaminatorowi poprawiającemu prace, że znacie całość!
Jeśli pojawi się polecenie „odwołaj się do innych dzieł kultury”, dokonaj wyboru pasujących dzieł, może to być literatura, ikonografia, film, sztuka teatralna – to wszystko są teksty kultury! Wybierz te, które sam znasz najlepiej.
A oto przykłady tematów rozprawek z ubiegłych lat. Przemyślcie – z pewnością dalibyście radę napisać sensowne prace!
Matura 2018
Tęsknota – siła niszcząca czy budująca ludzkie życie?
Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Matura 2017
Praca – pasja czy obowiązek?
Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi, planety ludzi Antoine’a de Saint-Exupéry’ego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów
Matura 2016
Czy warto kochać, jeśli miłość może być źródłem cierpienia?
Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do fragmentu Dziadów cz. IV Adama Mickiewicza i do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Matura 2015
Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim decyduje o ludzkim losie?
Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Lalki, całego utworu Bolesława Prusa oraz innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
A co w 2019? Tego nie wie nikt, ale nie zaszkodzi poćwiczyć:
Czy świat jest teatrem, a ludzie marionetkami w rękach losu?
Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko odwołując się do podanych fragmentów Lalki Bolesława Prusa, całej powieści i innego znanego ci tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Sugerowane teksty i koncepcja pracy:
We wstępie odwołaj się do filozoficznej koncepcji świata jako teatru
Teza: Świat jest teatrem, a ludzie marionetkami.
Argumenty:
a) wynikające z fragmentu Lalki (scena, w której Rzecki bawi się zabawkami)
b) argumenty z całości lektury (odwołanie do losów Wokulskiego)
c) argumenty z innych tekstów kultury (wybierz dwa) np. Sofokles: Król Edyp, William Szekspir: Makbet, Jan Kochanowski: O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy), Cyprian Norwid: Marionetki; tekst ikoniczny: cykle obrazów Twardocha np. Lalkarz, teatrzyk wędrowny itp.
W zakończeniu raz jeszcze postaw tezę.
Czy motyw tańca w dziele literackim może być diagnozą społeczeństwa? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko interpretując scenę z dramatu Wyspiańskiego Wesele w kontekście całego utworu. W rozważaniach odwołaj się do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Można na ten temat pisać rozprawkę indukcyjną ze zmierzaniem do tezy, że taniec może być diagnozą społeczeństwa (argumenty przeciwne tezie znajdziesz analizując motyw tańca w utworach, w których jest rozrywką, impresją, erotyką lub pełni funkcję obrzędową np. Chłopi).
Sugerowane teksty:
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (polonez); Dziady cz. III (Bal u Senatora), Julian Tuwim, Bal w operze; Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragment z tańcem weselnym); Stefan Żeromski, Przedwiośnie (taniec Cezarego i Karoliny, Cezarego i Laury); Sławomir Mrożek, Tango; obrazy: Jacek Malczewski Melancholia, Wojciech Kossak Polonez.
Czy warto ginąć za ojczyznę? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie w oparciu o fragment noweli Elizy Orzeszkowej Gloria victis, cały utwór oraz inne wybrane teksty kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Sugestia: we wstępie krótko nawiązać do 100. Rocznicy Odzyskania przez Polskę Niepodległości i do walk o niepodległość;
Teza: Tak, warto ginąć za ojczyznę mimo tego, że potomni nie zawsze to docenią i uszanują.
Sugerowane teksty kultury poza podanym do analizy:
Tyrteusz, Rzecz to piękna; Adam Mickiewicz, III część Dziadów (Opowiadanie Sobolewskiego, Rolinsson, Cichowski), Śmierć Pułkownika; Juliusz Słowacki, Kordian, Sowiński w okopach Woli; Cyprian Norwid, Bema pamięci żałobny rapsod; Bolesław Prus, Lalka – fragment Pamiętników starego subiekta, Krzysztof Kamil Baczyński, Pokolenie, Historia, Mazowsze, Elegia o chłopcu polskim; Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec; Arkady Fiedler, Dywizjon 303; filmy: Akcja pod Arsenałem, Kolumbowie, Kamienie na szaniec, Bitwa Warszawska.
Zwroty przydatne w rozprawce:
– Na potwierdzenie mojej tezy przytoczę argument…
– Aby udowodnić słuszność mojej tezy sięgnę po argumenty wynikające z lektury…
– Kolejnym argumentem będzie…
– Podsumowując wszystkie argumenty i rozważania, przechodzę do ostatecznego sformułowania tezy (w rozprawce indukcyjnej).
– Wszystkie rozważone argumenty potwierdzają postawioną uprzednio tezę: …
– Rozpoczynając swoje rozważania stawiam tezę: ……………..
Wasz Belfer
