Drodzy maturzyści, wielkimi krokami zbliża się egzamin maturalny. Na łamach Kuriera oraz na portalu www.kurierostrowski.pl znajdziecie cenne rady doświadczonego pedagoga, polonisty, który niejeden rocznik uczniów do matury przygotował i niejeden przeegzaminował, i co ważne, dobrze zna obecny kształt egzaminu maturalnego z języka polskiego i związane z nim wymogi. BELFER chętnie udzieli potrzebnych informacji i pożytecznych wskazówek, które mogą Wam pomóc dobrze zdać egzamin dojrzałości.
WIĘCEJ PORAD MATURALNYCH:
—
Epoka wiedzy, rozumu a jednocześnie skostnienia form literackich, co słusznie zaatakowali w swych wystąpieniach romantycy. Epoka – ich zdaniem – bez serca i ducha. Warto jednak znać oświecenie, wiedza może się przydać przy pisaniu prac związanych z tematami o literaturze zaangażowanej politycznie, mówiącej o naprawie Rzeczpospolitej, przy tematach o diagnozie społeczeństwa, polemikach literackich, a także o sposobie postrzegania świata np.
Sercem czy rozumem – literackie dyskusje o patrzeniu na świat. Rozważ temat analizując balladę Romantyczność i wybrane teksty kultury.
Zatem przypominamy najważniejsze wiadomości o tej epoce.
Nazwa oświecenie jako określenie epoki przyjęła się za pośrednictwem Kanta, niemieckiego filozofa.
W Polsce oświeceniowe idee głoszą przede wszystkim pisarze skupieni wokół dworu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, miernego władcy, ale zarazem mecenasa sztuki i nauki. Największą sławą cieszy się w tym czasie poeta – biskup Ignacy Krasicki, nazwany księciem poetów oraz twórcy sentymentalizmu – Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin. Oświecenie dzielimy na następujące fazy: faza wstępna: 1740 -1764, rozkwit ( czasy panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego ) 1764-1795, klasycyzm postanisławowski ( faza schyłkowa ) 1795- 1822. W polskim oświeceniu mamy trzy niezależne od siebie prądy kulturowe, obecne zarówno w literaturze, sztuce , architekturze. Są to:
Klasycyzm – główny prąd polskiego oświecenia; cechy klasycyzmu w literaturze to: wierność poetyce antycznej , utylitaryzm, dydaktyzm oraz gatunki literackie o antycznym rodowodzie: satyra, bajka, poemat heroikomiczny, tragedia klasycystyczna. Najważniejsi przedstawiciele polskiego klasycyzmu: Ignacy Krasicki, Stanisław Trembecki, Franciszek Zabłocki
Sentymentalizm – najważniejszy po klasycyzmie prąd polskiego oświecenia, występował w liryce, epice i dramacie trwał aż do przełomu romantycznego – czyli do 1822 roku. Literaturę sentymentalną cechuje: czułość, stylizacja na prostotę, motywy natury, tematy pasterskie. Gatunki literatury sentymentalnej : sielanka, pieśń liryczna, elegia, drama i tragedia sentymentalna, powieść sentymentalna, a jej przedstawiciele to Franciszek Karpiński, Franciszek Dionizy Kniaźnin, Kazimierz Brodziński.
Rokoko – prąd w oświeceniu, występował głównie w liryce; cechy literatury rokokowej: wyrafinowany erotyzm, elegancja, wykwintny żart, lekkość stylu, dbałość o formę a popularne gatunki to erotyk, epigramat, miniatura poetycka, kuplet, portret liryczny, powiastka, piosenka dworska, komedia dworska. W stylu rokokowym pisali między innymi Franciszek Zabłocki, Jakub Jasiński.
Do ważnych osiągnieć polskiego oświecenia należą:
– rozwój prasy ( Zabawy przyjemne i pożyteczne, Monitor, Gazeta Narodowa i Obca Gazeta Warszawska )
– pierwsze biblioteki publiczne
– utworzenie sceny narodowej
– walka o czystość języka polskiego
– wielka reforma szkolnictwa utworzenie KEN ( Komisji Edukacji Narodowej ) i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych
– uchwalenie Konstytucji 3 Maja
-powstanie Szkoły Rycerskiej
Na jakie utwory zwrócić uwagę ?
Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny
Święta miłości kochanej ojczyzny,
Czują cię tylko umysły poczciwe!
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta niezelżywe.
Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe,
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.
Hymn napisany przez Ignacego Krasickiego stał się pieśnią Szkoły Rycerskiej, nazywanej również Korpusem Kadetów, założonej w 1765 roku w Warszawie przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W szkole tej kształcili się przyszli wojskowi, jej absolwentem byli miedzy innymi: Tadeusz Kościuszko, Józef Longin Sowiński, Julian Ursyn Niemcewicz, adiutant Kościuszki w insurekcji kościuszkowskiej.
Utwór ten może być przedmiotem interpretacji, analizy porównawczej, można go wykorzystać w temacie:
Czy literatura zabiera głos w sprawie powinności wobec ojczyzny ? Rozważ temat przywołując załączony fragment i inne teksty kultury.
Na co zwrócić uwagę w analizie tekstu:
Kontekst:
Historyczny
Polityczny
Kulturowy
Gatunek:
Hymn – uroczysta, patetyczna pieśń pochwalna, wywodzi się z liryki greckiej, rozpoczyna się od apostrofy, kierowanej do Boga, bóstwa, idei, Ojczyzny, wydarzenia, wielkiego wodza czy króla.
Interpretacja tytułu:
Miłość do Ojczyzny jest wielka wartością, świętością
Podmiot liryczny:
Ukryty, wypowiada się w trzeciej osobie, poucza odbiorców o tym, że miłość do ojczyzny jest święta, podaje przykłady poświęceń dla niej, jest zaangażowany w działalność patriotyczną
Analiza treści i formy:
Teza interpretacyjna: miłość do Ojczyzny łączy się z cierpieniem i ofiarami z życia
Wymienienie ofiar, jakie dla Ojczyzny należy znosić ( rany, blizny, nędza, więzienie, śmierć, poświęcenie )
Ojczyzna jako najwyższa z wartości
Wzorzec patrioty: człowiek poczciwy ( w rozumieniu jako uczciwy, szlachetny ), zdolny do najwyższych ofiar dla Ojczyzny
Złożona deklaracja wiernej służby dla Ojczyzny, jako pointa Hymnu:
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.
Adresat utworu: miłość ojczyzny ( idea ) bliska każdemu patriocie
Środki stylistyczne: apostrofa, epitety, przenośnia, oksymoron, powtórzenia
Budowa: dwie czterowersowe zwrotki, rymy przeplatane
Motywy: Ojczyzny, cierpienia, ran, śmierci, poświęcenia
Konteksty literackie:
Po hymnie Krasickiego powstało jeszcze kilka pieśni, które stały się świętymi pieśniami, a jeden z nich stał się hymnem narodowym.
Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego
Autorem słów Mazurka Dąbrowskiego był Józef Wybicki, napisał ją we Włoszech w Reggio, w 1797 roku, dla Legionów Polskich. Pieśń ta stała się narodowym hymnem oficjalnie po odzyskaniu niepodległości, zapisem w Konstytucji z 26 lutego 1927. Muzeum Hymnu Narodowego znajduje się w Bendominie, w którym przed wiekami urodził się autor pieśni.
Alojzy Feliński, Boże coś Polskę
Boże coś Polskę to pieśń z czasów klęski, napisana przez Felińskiego w 1816 roku, jako hymn wiernopoddańczy dla cara Aleksandra I, zarazem samozwańczego króla Polski. Po przeróbce pieśń stała się patriotyczną modlitwą o wolność ojczyzny i błogosławieństwo dla niej. Pieśń tę wykonywano nie tylko w kościołach, ale i w czasie patriotycznych demonstracji w XIX wieku, w czasie I wojny, II wojny, w czasach stalinowskich
Casimir François Delavigne, Warszawianka
Warszawianka była hołdem złożonym powstańczej Polsce przez francuskiego poetę w czasie, gdy trwało powstanie listopadowe. Pieśń, napisaną w języku francuskim, na polski przełożył Karol Sienkiewicz. Po raz pierwszy została wykonana w Teatrze Narodowym w Warszawie 5 IV 1831 roku. Stała się wojskową pieśnią patriotyczną. Obecnie grana i śpiewana w czasie świąt narodowych.
Maria Konopnicka, Rota
Pieśń autorstwa polskiej poetki Marii Konopnickiej , napisana w 1908 roku podczas nasilenia się germanizacji w zaborze pruskim, wykonana po raz pierwszy 15 VII 1910 roku podczas uroczystości odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie – w 500 rocznicę bitwy pod Grunwaldem.
Krytyczne i pochwalne głosy o epoce:
O epoce:
Immanuel Kant:
Oświecenie to wyjście człowieka z niedojrzałości, której sam zawinił. Niedojrzałość to niemożność posługiwania się swoim rozumem bez prowadzenia przez innych (…) Odważ się posłużyć własnym rozumem ! – oto hasło oświecenia „
Adam Mickiewicz:
Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu
Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce
Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu (…)
Maurycy Mochnacki:
Cudzy dar z trzeciej ręki przyjęty
…
WIĘCEJ PORAD MATURALNYCH:
https://kurierostrowski.pl/dzial/belfer-radzi/
