Drodzy maturzyści, wielkimi krokami zbliża się egzamin maturalny. Na łamach Kuriera oraz na portalu www.kurierostrowski.pl znajdziecie cenne rady doświadczonego pedagoga, polonisty, który niejeden rocznik uczniów do matury przygotował i niejeden przeegzaminował, i co ważne, dobrze zna obecny kształt egzaminu maturalnego z języka polskiego i związane z nim wymogi. BELFER chętnie udzieli potrzebnych informacji i pożytecznych wskazówek, które mogą Wam pomóc dobrze zdać egzamin dojrzałości.
WIĘCEJ PORAD MATURALNYCH:
—
Romantyzm był nurtem kulturowym, który zrównywał sztuki plastyczne z poezją, muzyką, z filozofią. Jego nazwa pochodzi od angielskiego terminu romantic, odnoszącego się do osiemnastowiecznych poematów rycerskich – romansów właśnie – opowiadających o bohaterskich czynach fikcyjnych postaci, osadzonych w nieokreślonej epoce, identyfikowanej z mało wówczas znanym średniowieczem. Romantyzm narodził się pod koniec XVIII wieku jako reakcja na racjonalizm oświecenia, a sztywnym regułom klasycyzmu przeciwstawił swobodna ekspresję emocji, podświadomych instynktów, nostalgii i przeczuć. Niemcy i Anglia były pierwszymi krajami, w których zapanował ten nurt, przejawiając się w sztuce przede wszystkim w kontemplacji natury, postrzeganej przez pryzmat nowych kategorii estetycznych wzniosłości i malowniczości. ( Wielka historia sztuki, Warszawa 20011, t. 7. s.79 )
Romantyzm to szczególnie ważna epoka, kilka poznanych w czasie nauki romantycznych utworów – to lektury z * czyli obowiązkowe i najczęściej pojawiające się na egzaminie pisemnym. Musicie znać :
Adam Mickiewicz, III cz. Dziadów
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
PR może również mieć temat związany z Kordianem
Przedmiotem interpretacji i analizy porównawczej mogą być liryki romantyków
Za początek romantyzmu w Polsce uznajemy rok 1822 i wydanie w Wilnie tomiku Ballady i romanse, którego autorem był młody nauczyciel z Kowna – Adam Mickiewicz. Rozpoczynająca tomik balladą Romantyczność autor opowiedział się po stronie romantyzmu, wypowiadając walkę epigonom klasycyzmu i „starym” krytykom. Bowiem od dawna to, co proponowali w Polsce wierni klasycyzmowi i sentymentalizmowi pisarze i teoretycy literatury, okazało się skostniałe i nieaktualne, do tego nudne ( tysiące wierszy o sadzeniu grochu – zakpi poeta w III cz. Dziadów ). Wrogiem wszystkiego co romantyczne, okazał się profesor Jan Śniadecki, z którym śmiało swoją programową balladą rozprawił się Adam Mickiewicz, ogłaszając zwycięstwo myśli romantycznej i romantycznego postrzegania świata:
Czucie i wiara silniej mówi do mnie,
(…)
Miej serce i patrzaj w serce!”
Od 1830 roku polski romantyzm nabiera indywidualnych cech – na literaturę i sztukę ( muzykę i malarstwo ) naszego romantyzmu – wpłyną bowiem kolejne powstania, a tragizm walki o odzyskanie niepodległości i ocalenie tożsamości narodowej zdominuje ich tematykę.
Fazy polskiego romantyzmu wyznaczają następujące daty:
1822-1830 wczesny romantyzm, określany jako przełom romantyczny
1830-1831 literatura powstania listopadowego
1831-1863 romantyzm popowstaniowy/ dojrzały romantyzm
- Uniwersalizm romantyzmu i romantyczności:
Znawcy romantyzmu twierdzą ,że rok 1864 był kresem romantyzmu jako epoki, ale nie w świadomości polskiej, stał się on bowiem częścią polskiej psychiki i narodowego charakteru. Opinię Krasińskiego o Mickiewiczu możemy je odnieść również do całej epoki romantyzmu – My z niego wszyscy. Tym bardziej, że kolejne dwie wojny, powojenny zabór i pozór tylko „wolnej” Polski po 1945 roku, oraz trwająca podziemna walka o niezależność i wolność, stwarzały warunki do ożywienia romantycznej tradycji, romantycznych postaw i romantycznego pojmowania patriotyzmu. Dzięki nawiązywaniu do romantyzmu w literaturze i sztuce kolejnych epok, był on ciągle obecny w naszej kulturze. Współczesnym świadectwem popularności romantyzmu są ekranizacje i sceniczne adaptacje dzieł romantyków – Dziadów, Kordiana, Pana Tadeusza, Zemsty, Ślubów panieńskich, Starej baśni, Świtezi.
(…) romantyzm stworzył symboliczny system polskiej kultury, który przeniknął w głąb kultury popularnej, powszechnej, takiej, z którą się obcuje niemal bezrefleksyjnie i w której się wyrasta. ( Alina Witkowska, Ryszard Przybylski, Romantyzm, Warszawa 1997, s.658 )
Natomiast romantyczność – jestto sposób postrzegania świata, wypływający z nowej, idealistycznej i romantycznej filozofii, zrywającej z empiryzmem i racjonalizmem. Romantyczność to także styl życia, myślenia i tworzenia.
Przedstawiciele polskiego romantyzmu:
Literatura:
Adam Mickiewicz
Juliusz Słowacki
Zygmunt Krasiński
Cyprian Norwid
Wincenty Pol
Teofil Lenartowicz
Kornel Ujejski
Józef Ignacy Kraszewski
Malarstwo:
Kierunki w malarstwie romantycznym: prerafaelityzm, historyzm, orientalizm, mediewizm.
Polscy artyści: Piotr Michałowski, Artur Grottger, Walenty Wańkowicz, Józef Oleszkiewicz, Aleksander Orłowski, Henryk Rodakowski, Wojciech Korneli Stattler, Jan Feliks Piwowarski, Marcin Zaleski, Antoni Oleszczyński, Władysław Oleszczyński, Władysław Łuszczkiewicz Jan Matejko.
Muzyka:
Muzyka okresu romantyzmu była związana z literaturą, popularnym gatunkiem były dramat muzyczny i pieśni do słów wybitnych poetów epoki. Jednym z założeń estetycznych romantyzmu była bowiem korespondencja sztuk – muzyki – literatury – malarstwa. Dlatego tak intensywny był w tej epoce rozwój opery – muzycznego dramatu będącego połączeniem poezji, muzyki, scenografii.
Przedstawiciele:
Fryderyk Chopin
Stanisław Moniuszko
Henryk Wieniawski
Władysław Żeleński
Romantyczne dziedzictwo po polskim romantyzmie:
IDEOWE: patriotyzm, hasła wolności, walki o niepodległość, miłości ojczyzny, idea braterstwa ludów zjednoczonych przeciw tyranom
LITERACKIE : twórczość Mickiewicza, Słowackiego, Krasińskiego, Norwida – jako ponadczasowa i uniwersalna
ARTYSTYCZNE – wielcy twórcy literatury, muzyki i malarstwa, narodziny narodowej opery i monumentalnego malarstwa historycznego
INSPIRACJE DLA INNYCH EPOK – nawiązania do romantycznych utworów literackich, posatci romantyków, filmowe adaptacje ich dzieł, romantyzm jako temat badań naukowych
JĘZYKOWE – język romantyków jest obecny również we współczesnej polszczyźnie, w formie aforyzmów czy nazewnictwa: np. Soplica, Pan Tadeusz, Polonez, Szopen – nazwy alkoholi, nazwy ulic np. Mickiewicza, Słowackiego. Częste używanie przymiotnika romantyczny np. komedia romantyczna, romantyczna kolacja, romantyczna sukienka. Cytaty z literatury jako aforyzmy: np. Jedźmy, nikt nie woła; Miej serce i patrzaj w serce! Kobieto ! Puchu marny !
Przykłady tematów maturalnych związane z romantyzmem:
1. Dokonaj interpretacji porównawczej ballady Romantyczność z wierszem Jana Lechonia pod takim samym tytułem. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów ( PR )
Jan Lechoń
Romantyczność
Już pożar złotych liści noc jesienna gasi,
I charty zasypiają na starym arrasie,
Prababki na portretach i królowie Sasi
Znikają wpośród zmierzchu. Smutno w takim czasie.
Nad wodą wiatr przegina wierzb garbatych pałki,
Za oknami zawieja i rozmokła droga.
Biedni ci, co nie mogą uwierzyć w rusałki,
Ani w duchy, we wróżby, ani w Pana Boga!
Przykładowy schemat pracy:
SCHEMAT ANALIZY PORÓWNAWCZEJ TEKSTU LIRYCZNEGO
I. Rozpoznanie wstępne
Należy na początku pracy przedstawić autorów obu tekstów, określić epoki literackie do których należą, zidentyfikować gatunki liryczne:
Adam Mickiewicz, Romantyczność, epoka: romantyzm, gatunek: ballada programowa
Jan Lechoń, Romantyczność, epoka: dwudziestolecie międzywojenne, gatunek: liryka refleksyjna
Wskazać zasadę, przyczynę zestawienia tekstów ( np. wspólne uczucia, przeżywane emocje, tematyka, motywy, konteksty filozoficzne, sytuacje liryczne itp. )
Np. taki sam tytuł, podobny kontekst filozoficzny ( spojrzenie na świat, zagadnienia ontologiczne ); można podkreślić fascynację Lechonia romantyzmem, mimo częstej z nim polemiki w początkowym okresie twórczości
II. Analiza obu tekstów :
przy każdym utworze należy:
dokonać charakterystyki podmiotu lirycznego ( w przypadku ballady jest to narrator ),wskazać idealnych odbiorców tekstów, wskazać adresatów ( jeżeli są ),przedstawić sytuację liryczną, dokonać interpretacji przesłania tekstu, wskazać motywy literackie i ich funkcje w analizowanych utworach, wskazać konteksty interpretacyjne
np.
Adam Mickiewicz, Romantyczność
Osoba mówiąca: narrator, który jest jednocześnie bohaterem ballady, znajduje się w wykreowanym świecie, do niego należy wygłoszenie „prawd żywych” i polemika ze starcem
Idealni odbiorcy tekstu: czytelnicy, młode pokolenie
Sytuacja liryczna:
Na ulicach małego miasteczka obłąkana z rozpaczy po śmierci ukochanego Jasieńka – młoda dziewczyna – Karusia, głośno opowiada o swojej rozpaczy, wydaje jej się, ze widzi ducha zmarłego kochanka, biegnie za nim, wola, żeby nie odchodził. Gdy pada zemdlona, prości ludzie zdjęci litością, a także narrator, wierzą jej, że widzi ducha. Jeden tylko starzec gardzi ludem, obłąkaną dziewczyna i neguje ich prostą wiarę, wytaczając naukowe argumenty. Sprzeciwia mu się narrator ( poeta ), który staje po stronie dziewczyny i przyjmuje wiarę ludu oraz wygłasza romantyczny pogląd na świat.
Motywy: szaleństwa i obłąkania, miłości, zjaw, duchów, starca, miasteczka, poety – służą konstrukcji świata przedstawionego
Przesłanie tekstu: obrona romantyzmu przed atakami klasyków ( polemika ze Śniadeckim ), głoszenie romantycznego postrzegania świata, wiary w istnienie życia pozagrobowego i współistnienie świata duchów z ziemskim, krytyka racjonalizmu i empiryzmu: Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu! Romantyczny postulat patrzenia na świat sercem: Miej serce i patrzaj w serce!
Konteksty interpretacyjne: literacki, filozoficzny ( ontologiczny ), kulturowy
Środki językowe: wykrzyknienia, epitety, prozaizmy, pytania retoryczne
Jan Lechoń, Romantyczność
Osoba mówiąca: podmiot liryczny, wrażliwy na piękno natury i sztukę, osobowość depresyjna, nostalgiczna
Idealni odbiorcy tekstu: osoby podzielające poglądy podmiotu lirycznego, rozumiejący przyczyny jego smutku
Sytuacja liryczna: jesień, noc, w jakimś starym dworze z widokiem na drogę, drzewa, wodę podmiot liryczny przygląda się starym arrasom i portretom oraz poddaje się smutkowi i nostalgii, współczuje racjonalistom ludziom swej nowoczesnej epoki, którzy nie potrafią już patrzeć na świat – jak to czynili romantycy z wiarą w Boga, duchy, rusałki.
Biedni ci, co nie mogą uwierzyć w rusałki,
Ani w duchy, we wróżby, ani w Pana Boga!
Motywy: nocy, jesieni, rusałki, duchów, Boga, drzew ( wierzby ), wody, obrazów, przemijania – tworzą nostalgiczny klimat liryku
Przesłanie tekstu: smutek za utratą wiary w prawdy żywe, ich obrona, współczucie tym, którzy w nie już nie wierzą
Konteksty interpretacyjne: literacki, filozoficzny ( ontologiczny ), kulturowy ( epoki baroku i romantyzmu )
Środki językowe: metafory, epitety, wykrzyknienie
III. Wskazanie podobieństw lub różnic w treści, idei, formie, sposobie obrazowania i mówienia
Np. odmienne gatunki, czas powstania utworów, sposób obrazowania, mówienia, łączy je natomiast wspólna idea – przyznanie wyższości patrzeniu na świat sercem i wyobraźnią
Różnica w budowie – kilkuzwrotkowa ballada, wiersz o dwóch zwrotkach
IV. Przedstawić własne wnioski wypływające z analizy obu tekstów
Np.
Uniwersalizm romantyczności jako patrzenia na świat
Rozważania ontologiczne
Poezja programowa
2. Czy poezja może stać się narzędziem walki pokoleń ? Uzasadnij odpowiedź analizując balladę Adama Mickiewicza Romantyczność i przytaczając argumenty z wybranych tekstów literackich.
3. Zinterpretuj podany utwór (Kazimierz Wierzyński, Biblia polska ). Postaw tezę interpretacyjną i uzasadnij ją. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
4. Osobiste szczęście czy powinność wobec Ojczyzny ? Odwołaj się do fragmentów Wielkiej Improwizacji oraz dowolnego dzieła literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów
5. Przyroda tłem czy uczestnikiem zdarzeń ? W swoich rozważaniach odwołaj się do zamieszczonego fragmentu z Pana Tadeusza, całego utworu i dowolnie wybranych tekstów kultury.
6. W jaki sposób w literaturze zostaje przedstawiony motyw winy i kary ? W rozważaniach odwołaj się do podanych fragmentówdramatu Mickiewicza – Dziady , całego utworu i innego znanego Tobie tekstu literackiego.
Pamiętajcie ! Romantyczna energia literacka , poznawcza, intelektualna promieniuje do dziś. ( Maria Janion )
