Drodzy maturzyści, wielkimi krokami zbliża się egzamin maturalny. Na łamach Kuriera oraz na portalu www.kurierostrowski.pl znajdziecie cenne rady doświadczonego pedagoga, polonisty, który niejeden rocznik uczniów do matury przygotował i niejeden przeegzaminował, i co ważne, dobrze zna obecny kształt egzaminu maturalnego z języka polskiego i związane z nim wymogi. BELFER chętnie udzieli potrzebnych informacji i pożytecznych wskazówek, które mogą Wam pomóc dobrze zdać egzamin dojrzałości.

WIĘCEJ PORAD MATURALNYCH:

reklama
BELFER RADZI

…

Do­syć roz­sąd­ku! Wi­wat trans wa­ria­ta!
Życie jest wszyst­kim! Nie ma żad­nej sztu­ki!

( Kazimierz Wierzyński )

Dwudziestolecie międzywojenne to najkrótsza, zarazem najradośniejsza i szalona epoka w dziejach kultury, to wolność po 123 latach zaborów i trwającej długo wojnie, to swoboda życia i tworzenia. Zamyka się między dwoma wojnami światowymi ( 1918-1939 ), jest wiec najkrótszą z epok literackich, ale za to bogatą w osobowości artystyczne i oferującą odbiorcom taką nową dziedzinę sztuki – jak film ! W tej epoce nastąpił również przełom obyczajowym, zmieniał się moda, styl życia, w Polsce kobiety otrzymały prawa wyborcze i włączyły się aktywnie w życie polityczne. Dwudziestolecie jest również epoką wynalazków ( np. zapisy dźwięku na płycie, pierwsze gramofony ) , nowoczesnej sztuki i architektury. Pierwsze powojenne lata to radość z wolności, zachłyśnięcie się nią i zrzucenie z ramion płaszcza Konrada czyli odcięcie się od bolesnej, narodowej tradycji. To fascynacja Awangardy miastem, techniką i nową cywilizacją. Późne lata 30-te przynoszą rozwój prozy o charakterze rozrachunkowym, politycznym, społecznym i psychologicznym, natomiast w poezji u schyłku lat trzydziestych narasta nastrój katastroficzny związany z przeczuciem nadchodzącej wojny. Charakterystyczne dla literatury dwudziestolecia międzywojennego jest łączenie się twórców w grupy artystyczne – programowe i „towarzyskie”. Niewątpliwie najbarwniejsza jest grupa SKAMANDER, do której należą takie osobowości jak: Jan Lechoń, Kazimierz Wierzyński, Julian Tuwim, Jarosław Iwaszkiewicz, Antoni Słonimski. Wydawali czasopismo „Skamander”, spotykali się w Klubie pod Pikadorem na pięterku warszawskiej kawiarni Ziemiańska. W opozycji do futurystów i poetów Awangardy, nie odrzucali literackiej tradycji, wyśmiewali tylko młodopolską poetykę proponując w o miejsce poezję o dniu codziennym, o uczuciach zwykłych ludzi. Skamandryci nie mieli określonego programu; poeci posiadali własny styl pisania, sami wybierali tematykę utworów, wszyscy za swego mistrza i autorytet literacki wybrali Leopolda Staffa. Z kolei AWANGARDA KRAKOWSKA była grupa programową, z napisanymi manifestami: Tędy, Nowe usta. Czasopismem wydawanym przez grupę było pismo „Zwrotnica”, naczelnym redaktorem był Tadeusz Peiper, nazywany „papieżem awangardy”, członkowie grupy – poza Peiperem – to dziś już zapomniani poeci Julian Przyboś, Jalu Kurek. Program polegał na kulcie nowoczesności i haśle 3 x M czyli MIASTO MASA MASZYNA. Przedstawiciele awangardy ; negowali natchnienie, mistycyzm i metafizykę; stworzyli nowy typ liryki i metafory. Grupą, która szybko się „wypaliła” i nie odegrała w Polsce większej roli – byli futuryści ( Bruno Jasieński, Aleksander Wat ), negowali oni wszystko, co łączyło się z przeszłością: tradycję, literaturę inną niż futurystyczna, nastawieni byli na szokowanie, prowokowanie odbiorców, uderzali w autorytety ( np. Leopolda Staffa ), głosili hasło „słowa na wolności”. W Wielkopolsce powstała ostrzeszowska grupa AUTENTYŚCI, w Wilnie ŻAGARY i w Warszawie KWADRYGA, ale to już wiadomości spoza obowiązującej was podstawy programowej.

Natomiast bardzo ważna jest znajomość podstaw filozofii dwudziestolecia ( może być przydatna jako konteksty interpretacyjne ) ; w myśli filozoficznej tych lat najważniejsze są:

Egzystencjalizm – filozofia bytu; zajmuje się problemami etycznymi i antropologicznymi; pojęciami istnienia i nicości, absurdem życia ludzkiego. W literaturze egzystencjaliści poruszali tematy Przedstawiciele : Jean Paul Sartre, Karl Jaspers, Martin Heideger.

Freudyzm ( łączy się z psychologią i psychiatrią ) – nazwa pochodzi od psychiatry Zygmunta Freuda, jego teorię i badania kontynuował Karol Jung, a przedmiotem były nerwice i szukanie źródła problemów psychicznych dorosłego człowieka, Freud uważał, ze należy ich szukać w jego dzieciństwie, był twórcą psychoanalizy, analizował również sny pacjentów. Jung natomiast wprowadził teorię archetypów, wg. której indywidualna podświadomości jest odmianą podświadomości historycznej. Teorie Freuda wywarły ogromny wpływ na literaturę, zwłaszcza na powieść psychologiczną dwudziestolecia; przykładem mogą być Granica Zofii Nałkowskiej i Cudzoziemka Marii Kuncewiczowej.

Katastrofizm – Pesymistyczne przekonanie o schyłku cywilizacji, upadku kultury nachodzącej totalnej zagładzie; teoria śmierci społeczeństwa. W polskiej poezji widoczny u Czechowicza.

Twórcy dwudziestolecia międzywojennego:

POEZJA

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Kazimiera Iłłakowiczówna

Jan Lechoń

Kazimierz Wierzyński

Julian Tuwim

Jarosław Iwaszkiewicz

Antoni Słonimski

Julian Przyboś

Bolesław Leśmian

Bruno Jasieński

PROZA

Maria Kuncewiczowa

Maria Dąbrowska

Zofia Nałkowska

Bruno Schulz

Witold Gombrowicz

Stefan Żeromski

Zofia Kossak-Szczucka

DRAMAT

Stanisław Ignacy Witkiewicz

Zofia Nałkowska

Stefan Żeromski

UWAGA:

Na maturze przedmiotem pisemnej analizy, interpretacji mogą być wiersze :

Jana Lechonia np. wiersz Herostrates, Sejm, Ostatnia scena z Dziadów

Kazimierza Wierzyńskiego np. Ojczyzna chochołów, Maryla,

Juliana Tuwima, Mieszkańcy, Wiosna

Leopolda Staffa, Czytelnicy, Wysokie drzewa, Ars Poetica, Do Muzy

Kazimiery Iłłakowiczówny, Do Litwy, O jesieni, o jesieni

Marii Pawlikowskiej –Jasnorzewskiej, Babcia, Czas krawiec kulawy

Juliana Przybosia, Z Tatr, Gmachy, Katedra Notre Dame

Poćwicz przed maturą:

  1. Dokonaj analizy porównawczej wierszy Julina Przybosia i Kazimierza Przerwy Tetmajera: Z Tatr ( PR )

Podpowiedzi:

Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Młoda Polska

Julian Przyboś – dwudziestolecie międzywojenne

Wiersz z Tatr poeta dwudziestolecia poświęcił swojej ukochanej i byłej uczennicy – młodej taterniczce Marzenie Skotnicównie, która poniosła śmierć podczas górskiej wspinaczki na Zamarłą Turnię. Tytuł wiersza jest powtórzeniem tytułu tatrzańskiego liryku Tetmajera, ale jego nastrój, temat i wizja gór są inne, tragiczne. Dla urodzonego w Ludźmierzu Tetmajera Tatry były bliską sercu małą ojczyzną, dla Przybosia to miejsce grozy, śmierci ukochanej.

Należy porównać:

Motyw gór i jego funkcje

Stosunek podmiotu lirycznego do Tatr

Sposób obrazowania

Środki stylistyczne, język

Wskazać zasadnicze różnice, podobieństwo – tylko w tytule

  1. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Z TATR

Pamięci taterniczki, która zginęła na Zamarłej Turni

Sły­szę:
Ka­mie­nu­je tę prze­strzeń nie­wy­bu­chły huk skał.

To – wrzask wody ob­dzie­ra­nej si­kla­wą z ło­ży­ska
i
gro­mo­bi­cie ci­szy.

Ten świat, wzbu­rzo­ny prze­stra­szo­nym spoj­rze­niem,
uci­szę,
lecz –
Nie po­miesz­czę two­jej śmier­ci w gra­ni­to­wej trum­nie Tatr.

To zgrzyt
cze­ka­na1,
okrze­sa­ny z echa,
to tyl­ko cały twój świat
skur­czo­ny w mo­jej gar­ści na ob­ry­wie gła­zu;
to – gwał­tow­nym ude­rze­niem ser­ca po­wa­lo­ny szczyt.
Na roz­pacz – jak­że go mało!
A gro­za – wy­gó­ro­wa­na!
Jak lek­ko
tur­nię za­wi­słą na rę­kach
utrzy­mać,
i nie paść,
gdy
w oczach prze­wra­ca się ob­na­żo­na zie­mia
do góry dnem kra­jo­bra­zu, nie­bo strą­ca­jąc w prze­paść!

Jak ci­cho
w za­trza­śnię­tej pię­ści po­cho­wać Za­mar­łą.

Rów­na­nie ser­ca, 1938

Teza interpretacyjna:

Dla Przybosia jednak góry są obce, wrogie, straszne, wizja gór, o których mówi podmiot liryczny jego wiersza poraża grozą. To nie są ukochane góry Tetmajera, – a trumna ukochanej.

Wiersz Przybosia wykorzystasz również przy tematach:

Czy warto oddać życie za swoją pasję i marzenia ? Omów temat przywołując fragment Nocnego lotu oraz inne dowolnie wybrane teksty kultury.

Góry – element krajobrazu czy miejsce przeżyć i prób bohatera literackiego ? Omów temat analizują fragment Kordiana oraz dowolnie wybrane teksty kultury.

1 Czekan – sprzęt używany we wspinaczce wysokogórskiej, posiadają stylisko na którym osadzone jest ostrze służące np. do wyrąbywania stopni w lodzie

reklama