Drodzy maturzyści, wielkimi krokami zbliża się egzamin maturalny. Na łamach Kuriera oraz na portalu www.kurierostrowski.pl znajdziecie cenne rady doświadczonego pedagoga, polonisty, który niejeden rocznik uczniów do matury przygotował i niejeden przeegzaminował, i co ważne, dobrze zna obecny kształt egzaminu maturalnego z języka polskiego i związane z nim wymogi. BELFER chętnie udzieli potrzebnych informacji i pożytecznych wskazówek, które mogą Wam pomóc dobrze zdać egzamin dojrzałości.
WSZYSTKIE PORADY MATURALNE W PONIŻSZEJ ZAKŁADCE:
—
Datowanie współczesności jest bardzo umowne i sporne.
1939-1945 literatura wojny i okupacji
1945-1948
1949-1956
Literatura po 1956
1939-1945 literatura wojny i okupacji
Literatura tego okresu dzieli się na tę tworzoną na emigracji (np. Anglia, Francja, Stany Zjednoczone, Rumunia) oraz literaturę powstającą w podziemiu, w okupowanym kraju. W podziemiu tworzą pisarze i poeci przedwojenni (Jarosław Iwaszkiewicz), ale debiutuje również młode pokolenie (Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Wacław Bojarski, Andrzej Trzebiński); swoje doświadczenia obozowe zdobywa Tadeusz Borowski. W okupowanej Polsce literatura ukazuje się w obiegu podziemnym, tomiki drukowane są konspiracyjnie w tajnych drukarniach, odbijane na powielaczach w niewielkiej ilości egzemplarzy. Wychodzą konspiracyjne czasopisma literackie: Sztuka i naród oraz Droga.
Na emigracji działalność literacką kontynuują między innymi dawni Skamandryci: Lechoń, Wierzyński, Tuwim oraz Kazimiera Iłłakowiczówna i Maria Pawlikowska-Jasnorzewska.
1945-1948
Okres tuż po wojnie to kształtowanie się nowej inteligencji i nowej kultury pod dyktaturą komunistycznej władzy i pod wpływem ideologii marksistowsko-leninowskiej. Życie literackie skupia się wokół dwóch czasopism: „Odrodzenia” i „Kuźnicy”. W opozycji do nich powstaje „Tygodnik Powszechny” (Jerzy Turowicz, Hanna Malewska). Literatura w tym okresie wraca ciągle do wojennych doświadczeń, jest natury wspomnieniowo-rozrachunkowej, dominuje tematyka wojenna i obozowa oraz zagadnienie trudnego powrotu do normalności po doświadczeniach wojny.
Twórcy tego okresu:
Jerzy Andrzejewski, Popiół i diament
Adolf Rudnicki – zbiory opowiadań
Jarosław Iwaszkiewicz, Stara cegielna
Tadeusz Różewicz, Niepokój; Czerwona rękawiczka
Leon Kruczkowski, Niemcy
Jerzy Szaniawski, Dwa teatry
Literatura emigracyjna po 1945 roku:
Jest to ważne zjawisko dla literatury polskiej – nawiązanie do tradycji Wielkiej Emigracji po 1831 roku. Po wojnie w Paryżu powstał Instytut Literacki i czasopismo „Kultura” pod redakcją Jerzego Giedroycia. Dla powojennego wychodźstwa ważna była również Anglia, przede wszystkim Londyn i działalność Polskiego Towarzystwa Literackiego. Natomiast w Stanach Zjednoczonych ważną rolę w krzewieniu polskiej kultury odegrał Instytut im. Józefa Piłsudskiego – placówka naukowo-badawcza, zajmująca się badaniem najnowszej historii Polski, wydawaniem książek i gromadzeniem archiwum. Publikacje powstałe na emigracji łączy motyw „małych ojczyzn”, wykrawków rodzinnego kraju, miejsc, z których pochodzili twórcy. Perspektywę wspomnień tworzą najczęściej miasta: Wilno, Warszawa, Kraków. Szczególną pozycję na emigranckiej mapie wspomnień ma właśnie Wilno i w ogóle Kresy. O polskiej emigracji tak pisał Józef Wittlin w swym eseju Blaski i nędze wygnania: Nie jest to emigracja dobrowolna, lecz taka, do której pisarzy zmusiła gorzka konieczność, katastrofa, klęska(…) Opuścili swój kraj dobrowolnie, nie chcąc poddać się warunkom, których by tam znieść nie mogli” Fale polskiej emigracji intelektualnej: 1945 – 1956 – 1968 -1970 – 1981.
1949-1956 Socrealizm
W tym okresie wszelką sztukę zdominowała polityka – literatura, malarstwo są formowane pod dyktando partii komunistycznej. Pisarzom zbuntowanym pozostaje pisanie do szuflady (Herbert), inni z kolei, aby wydawać, godzą się na podporządkowanie jedynej „słusznej” ideologii. W 1949 roku na zjeździe literatów w Szczecinie uchwalono (pod naciskiem komunistycznej władzy) zadania dla nowej socrealistycznej literatury, która miała wspierać władzę w budowaniu socjalizmu i w walce z „wrogiem klasowym”. Owocem zjazdu jest hańba polskiej literatury – powstanie gatunku „literackiego” – powieści produkcyjnej. (Proza: Kazimierz Brandys, Jerzy Putrament, Tadeusz Konwicki, Tadeusz Borowski, Poezja: Adam Ważyk, Wisława Szymborska!)
Literatura po 1956 roku:
Po śmierci Stalina oraz demonstracjach na Węgrzech i w Polsce, następuje tzw. odwilż: czasowe zelżenie cenzury, większa swoboda twórcza, możliwość tłumaczenia i wydawania literatury zachodniej. Debiutuje pokolenie 56 (data debiutu, nie urodzenia), interesujące ze względu na formę praz wielość nurtów literackich, poetykę i problematykę.
Przedstawiciele:
Proza: Teodor Parnicki, Edward Redliński, Stanisław Lem, Marek Hłasko, Roman Bratny, Jerzy Andrzejewski Poezja: Zbigniew Herbert, Stanisław Grochowiak, Jerzy Harasymowicz, Miron Białoszewski
W kolejnych latach pojawiają się nowe pokolenia twórców:
Orientacja Hybrydy (nazwa od Klubu studenckiego )
Nowa fala pokolenie76
Pokolenie brulionu
I jeszcze przypomnienie !
LEKTURA Z *
Bruno Schulz 1892-1942; przez całe życie związany z rodzinnym miastem -Drohobyczem; prozaik, grafik, krytyk literacki dwudziestolecia międzywojennego. Pochodził z rodziny żydowskiej; jego ojciec był kupcem. Postać ojca powróci w opowiadaniach pisarza. Po ukończeniu gimnazjum w rodzinnym mieście, Bruno wyjechał na studia do Lwowa, a potem do Wiednia. Studiował jednocześnie architekturę i malarstwo. Po studiach wrócił do Drohobycza i był nauczycielem plastyki w miejscowej szkole. Jednocześnie debiutował jako pisarz. Pierwszym liczącym się utworem Schulza były Sklepy cynamonowe (1933) i Sanatorium pod klepsydrą wydane w 1936 roku. Twórczość Schulza wysoko cenili: Zofia Nałkowska, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Tadeusz Breza, Julian Tuwim. Po wybuchu II wojny Schulz zostaje zamknięty w getcie i tam zamordowany.
Pisarstwo Schulza wyrasta z charakterystycznej dla schyłkowego okresu monarchii austro-węgierskiej odmiany ekspresjonistycznego modernizmu, której głównymi przedstawicielami są R.M.Rilke, F.Kafka, R.Musil (Literatura Polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa1985, s.346)
Sklepy cynamonowe – miejscem akcji cyklu luźno połączonych opowiadań jest Drohobycz – miasto rodzinne pisarza, ukazane jako zdegenerowane miasteczko, którego rzeczywistość poddana zostaje deformacji i przekształceniu, jest na pograniczu jawy i snu. Ciekawym opowiadaniem jest Ulica krokodyli.Jest to oniryczne, surrealistyczne wspomnienie z lat dzieciństwa, zdeformowane przez czas i wspomnienia narratora. Tytułowa Ulica Krokodyli to zdegenerowany, zdeformowany obraz rzeczywistości – jednej z ulic małego miasteczka, której ze względu na jej złą sławę nie zaznaczono na mapie. Narrator prowadzi przez tę ulicę, jak przez labirynt i senny koszmar, pokazuje dorożki bez woźnicy, ludzi zdeformowanych i zniszczonych przez zło i moralną degenerację, pociągi jadące donikąd. Jest to katastroficzny i nierzeczywisty obraz chorej, rozkładającej się moralnie cywilizacji zmierzającej ku zagładzie.
Z tej zwiędłej dali peryferii wynurzało się miasto i rosło ku przodowi, naprzód jeszcze w nie zróżnicowanych kompleksach, w zwartych blokach i masach domów, poprzecinanych głębokimi parowami ulic, by bliżej jeszcze wyodrębnić się w pojedyncze kamienice, sztychowane z ostrą wyrazistością widoków oglądanych przez lunetę. Na tych bliższych planach wydobył sztycharz cały zawikłany i wieloraki zgiełk ulic i zaułków, ostrą wyrazistość gzymsów, architrawów, archiwolt i pilastrów, świecących w późnym i ciemnym złocie pochmurnego popołudnia, które pogrąża wszystkie załomy i framugi w głębokiej sepii cienia. ( … ) Na tym planie, wykonanym w stylu barokowych prospektów, okolica Ulicy Krokodylej świeciła pustą bielą, jaką na kartach geograficznych zwykło się oznaczać okolice podbiegunowe, krainy niezbadane i niepewnej egzystencji. (…) Widocznie kartograf wzbraniał się uznać przynależność tej dzielnicy do zespołu miasta i zastrzeżenie swe wyraził w tym odrębnym i postponującym wykonaniu.
Aby zrozumieć tę rezerwę, musimy już teraz zwrócić uwagę na dwuznaczny i wątpliwy charakter tej dzielnicy, tak bardzo odbiegający od zasadniczego tonu całego miasta.
Motywy w Sklepach cynamonowych
dzieciństwo
dzieciństwo jako „złoty wiek” lub Arkadia
labirynt
małe miasteczko
marzenie senne
matka
miłość
ogród
ojciec
podróż w czasie
ptaki
sklep
służąca
Nawiązania
Film:
Sanatorium pod klepsydrą reż. Wojciech Has
Cechy twórczości Schulza (malarstwo i proza):
autoironia
baśniowość
egzystencjalizm
ekspresjonizm
fantastyka
groteska
język mitów
językowe efekty barokowe
malarskość
oniryzm
psychologizm ( Freud, Jung )
surrealizm
symbolika erotyczna
