Kiedy wojna obronna Polski dobiegała końca, Niemcy i Rosja Sowiecka podpisały traktat o przyjaźni i granicy. Układ ten, zawarty 28 września 1939 roku, nazywany jest „drugim paktem Ribbentrop – Mołotow” lub czwartym rozbiorem Polski.
Tekst podpisanego w Moskwie układu zaczynał się stwierdzeniem: „Rząd Rzeszy Niemieckiej i Rząd ZSRR po upadku byłego Państwa Polskiego uważają za swe wyłączne zadanie przywrócić na tych obszarach spokój i porządek”. Do układu dołączono trzy protokoły dodatkowe. Pierwszy zapowiadał możliwość przesiedlenia osób pochodzenia niemieckiego oraz ukraińskiego i białoruskiego. Drugi porządkował kwestie podziału terytorium Polski, precyzował strefy wpływów Berlina i Moskwy. Zgodnie z propozycją Józefa Stalina dotychczasowa linia podziału, która miała przebiegać wzdłuż Wisły, została przesunięta na wschód do linii rzek San-Bug-Narew-Pisa. W zamian za to Litwa trafiła do strefy wpływów ZSRR, choć pierwotnie przewidziana była dla Niemców. Rzeszy przypadło 48%, a ZSRR – 52% terytorium Polski.
Wreszcie trzeci protokół przewidywał wspólne zwalczanie polskich dążeń niepodległościowych. „Obie strony nie dopuszczą na ich terytoriach polskiej agitacji, wymierzonej przeciwko terytorium drugiej strony. Będą one dławiły na swoich terytoriach początki takiej agitacji” – czytamy w treści protokołu. Niebawem na okupowanych terenach Polski obaj okupanci wprowadzili brutalny terror, usiłując zatrzeć wszystko, co było związane z Rzeczpospolitą. Do podpisania protokołu dodatkowego władze Rosji przyznały się dopiero w 1992 roku.
Fot. Wikimedia Commons/Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0
Wojska sowieckie i niemieckie witają się w Lublinie, 1939 rok
