5 czerwca 1894 roku po raz pierwszy wystawiona została Panorama Racławicka – nietypowe, monumentalne dzieło malarskie.
Gigantyczny obraz, namalowany przez zespół pod kierunkiem Jana Styki i Wojciecha Kossaka przedstawia zwycięstwo wojsk polskich pod dowództwem naczelnika Tadeusza Kościuszki nad wojskami rosyjskimi w 1794 roku. Na jej 100-lecie rada miasta Lwowa zamówiła Panoramę, która miała być główną atrakcją na Powszechnej Wystawie Krajowej. Obraz ukazuje najważniejsze momenty bitwy. Zostali na nim przedstawieni m. in. generałowie Tadeusz Kościuszko i Antoni Madaliński czy kosynier Bartosz Głowacki. Twórcy zużyli 1800 metrów kwadratowych płótna i 750 kg farby.
W latach 1894–1944 Panorama była wystawiana we Lwowie w specjalnie dla niej zbudowanej rotundzie. W czasie II wojny światowej częściowo została uszkodzona. Przed wkroczeniem Armii Czerwonej zwinięto ją w rulon i umieszczono w lwowskim klasztorze bernardynów. Po wojnie przewieziono ją do Polski. Najpierw dwa lata przeleżała w magazynie kolejowym Wrocław – Brochów, a następnie trafiła do Muzeum Państwowego. Od lat 60. eksponowano tylko pojedyncze jej fragmenty. Władze PRL bały się wystawić obraz przedstawiający triumf wojsk polskich nad Rosją. Co prawda, rozpisano konkurs architektoniczny na specjalny pawilon we Wrocławiu, jednak z powodów politycznych i braku pieniędzy budowa rotundy dla Panoramy trwała bardzo długo. Po 1980 roku klimat wokół tego dzieła poprawił się, ale i tak jeszcze pół dekady zajęły prace konserwatorskie. Otwarcie ekspozycji nastąpiło dopiero 14 czerwca 1985 roku.
Fot. Muzeum Narodowe we Wrocławiu
